Olijfolie staat in bijna elke keuken, maar hoeveel mensen kiezen hem echt bewust? Je pakt de fles die je gewend bent, of die in de aanbieding stond, en daarmee is de kous af. Toch maakt de keuze voor de juiste olijfolie een merkbaar verschil, zowel in smaak als in hoe je hem het beste kunt gebruiken.
Wat maakt een goede olijfolie eigenlijk goed?
De term extra vierge olijfolie hoor je overal, maar wat betekent het precies? Extra vierge is de hoogste kwaliteitsklasse. De olie is geperst zonder verhitting of chemische middelen, en het zuurgehalte ligt onder de 0,8 procent. Hoe lager dat getal, hoe zachter en fruitiger de smaak doorgaans is.
Maar zuurgehalte alleen vertelt niet het hele verhaal. De smaak van olijfolie hangt sterk af van de olijfsoort, het oogstmoment en de regio. Een Siciliaanse olie smaakt anders dan een Griekse of Spaanse, zelfs als beide het label extra vierge dragen. Siciliaanse olie heeft vaak een pittige, peppery afdronk. Griekse olie, gemaakt van de Koroneiki-olijf, is milder en nootachtiger.
Een goede manier om te testen of je met kwaliteit te maken hebt: giet een klein beetje op je handpalm, wrijf hem warm en ruik. Vers gemaaid gras, groene tomaat, amandel of een lichte pepertoon zijn goede signalen. Ruikt het muf, vettig of naar karton? Dan is de olie waarschijnlijk te oud of slecht bewaard.
Koud geperst of verhit: wanneer gebruik je welke olie?
Dit is een vraag die veel mensen bezighoudt. En terecht, want niet elke olijfolie is geschikt voor elk gebruik. Extra vierge olijfolie heeft een relatief laag rookpunt, ergens tussen de 160 en 190 graden Celsius. Dat klinkt misschien laag, maar voor de meeste dagelijkse bereidingen is dat prima.
Roerbakken op hoog vuur, frituren of lang sudderen in een hete pan: daarvoor kun je beter een gewone olijfolie of zelfs een andere plantaardige olie pakken. Niet omdat extra vierge gevaarlijk wordt, maar omdat de fijne smaken en polyfenolen (de gezonde stoffen in de olie) bij hoge temperaturen afbreken. Zonde van de kwaliteit.
Voor dressings, als finish over een pasta, door een risotto of gewoon met goed brood: dan schittert een goede extra vierge. Die fruitige, soms licht bittere smaak is precies wat je zoekt. Heb je ooit een simpele bruschetta gegeten met een flinke scheut goede olie erover? Dat is het moment waarop je begrijpt waarom mensen er zo enthousiast over zijn.
Waar let je op bij het kopen van olijfolie?
De supermarkt staat vol met flessen olijfolie in allerlei prijsklassen. Hoe weet je nu welke de moeite waard is? Een paar dingen helpen je op weg.
Kijk naar het oogstjaar. Olijfolie is geen wijn: ouder is niet beter. Een olie is het lekkerst in de twee jaar na de oogst. Staat er geen datum op de fles, of alleen een houdbaarheidsdatum zonder oogstjaar? Dat is geen goed teken.
Let op de verpakking. Olijfolie houdt niet van licht. Donkere glazen flessen of blikken zijn beter dan heldere plastic flessen. Licht breekt de olie af en versnelt oxidatie.
Kijk naar de herkomst. “Samengesteld in de EU” of “Product van meerdere landen” betekent dat de olie gemengd is uit verschillende bronnen. Dat hoeft niet slecht te zijn, maar je weet dan minder over de smaak en kwaliteit. Een olie met een specifieke regio of zelfs een specifiek landgoed op het etiket geeft meer zekerheid.
Hieronder een overzicht van de meest voorkomende kwaliteitsindicatoren:
- Extra vierge: hoogste klasse, koud geperst, zuurgehalte onder 0,8%
- Vierge: iets lagere kwaliteit, zuurgehalte tot 2%
- Olijfolie (zonder aanduiding): geraffineerde olie, gemengd met een kleine hoeveelheid extra vierge
- Olijfpomace olie: gemaakt van de resterende pulp na het persen, laagste kwaliteit
- Biologisch gecertificeerd: geteeld zonder pesticiden, zegt niets over smaak maar wel over teeltmethode
- DOP/IGP-keurmerk: Europese beschermde oorsprongsbenaming, geeft aan dat de olie uit een specifieke regio komt
Bewaren en gebruiken: kleine details met groot effect
Je hebt een mooie fles gekocht. Nu is het zaak om die olie goed te bewaren, want zelfs de beste olie gaat snel achteruit bij slechte omstandigheden. Licht, warmte en zuurstof zijn de drie vijanden van olijfolie.
Bewaar je fles op een donkere, koele plek. Een keukenkastje weg van het fornuis is ideaal. Niet in de koelkast, want dan wordt de olie troebel en dik. Dat is overigens niet schadelijk, maar wel onpraktisch. Laat hem gewoon op kamertemperatuur terugkomen en hij is weer prima.
Sluit de fles altijd goed af na gebruik. Zuurstof is de grootste boosdoener bij oxidatie. Koop ook geen enorme jerrycan als je de olie maar langzaam verbruikt. Beter twee kleinere flessen dan één grote die maandenlang halfopen op het aanrecht staat.
Thuis gebruik ik zelf graag twee soorten olijfolie naast elkaar. Eén gewone olijfolie voor het bakken en braden, en één goede extra vierge voor koud gebruik. Dat klinkt misschien overdreven, maar als je eenmaal het verschil proeft, ga je er niet meer van af. De keuze voor kwaliteit geldt eigenlijk voor alles wat je in je keuken doet – van de ingrediënten die je gebruikt tot de manier waarop je je spullen organiseert. Wie veel kookt, weet dat een goed ingerichte keuken het verschil maakt, en daar hoort ook een praktische tv beugel 32 inch bij als je graag recepten volgt terwijl je aan het werk bent.
Een laatste tip: gebruik olijfolie royaal. Niet zuinig doen. Een goede olie is een ingrediënt, geen luxeartikel dat je spaart voor speciale gelegenheden. Gooi hem door je salade, over je geroosterde groenten, door je pasta. Dat is waarvoor hij bedoeld is.
Veelgestelde vragen over olijfolie kiezen en gebruiken
Wat is het verschil tussen extra vierge en gewone olijfolie?
Extra vierge olijfolie is de hoogste kwaliteitsklasse en wordt koud geperst zonder chemische behandeling. Het zuurgehalte ligt onder de 0,8 procent en de smaak is fruitig, soms licht bitter of peperig. Gewone olijfolie is geraffineerd, wat betekent dat de olie chemisch of thermisch behandeld is om onzuiverheden te verwijderen. Het smaakprofiel is neutraler en de olie is stabieler bij hogere temperaturen. Voor koud gebruik en als afmaaksaus kies je altijd voor extra vierge.
Hoe lang is een fles olijfolie houdbaar na openen?
Een geopende fles olijfolie kun je het beste binnen drie tot zes maanden gebruiken. Daarna begint de olie te oxideren en verliest hij zijn smaak en aroma. Ongeopen bewaard op een koele, donkere plek is extra vierge olijfolie doorgaans tot twee jaar na het oogstjaar op zijn best. Let op het oogstjaar op de fles, niet alleen op de houdbaarheidsdatum.
Kan ik olijfolie gebruiken om in te bakken?
Ja, dat kan zeker. Gewone olijfolie heeft een hoger rookpunt dan extra vierge en is daardoor beter geschikt voor bakken op hogere temperaturen. Extra vierge olijfolie kun je prima gebruiken voor licht bakken, sauteren of sudderen op middelhoog vuur. Alleen voor frituren of roerbakken op heel hoog vuur is het beter om een olie met een hoger rookpunt te kiezen, zoals zonnebloemolie of arachideolie.
